Dowiedz się, czym jest PSSD, jakie objawy obejmuje, co wiadomo o jego przyczynach i co badania mówią o szansach na poprawę po odstawieniu antydepresantów.
Najważniejsze informacje
- PSSD to zaburzenia seksualne, które utrzymują się co najmniej 3 miesiące po odstawieniu leków z grupy SSRI lub SNRI.
- Charakterystycznym objawem jest osłabione czucie w okolicach narządów płciowych, często razem ze spadkiem libido i stępieniem emocji.
- Europejska Agencja Leków uznała w 2019 r., że zaburzenia seksualne mogą trwać mimo odstawienia leku, ale ich przyczyny wciąż nie są znane.
Wprowadzenie: co, jeśli po odstawieniu nic nie wraca?
PSSD (ang. post-SSRI sexual dysfunction) to zaburzenia seksualne, które utrzymują się po zakończeniu leczenia antydepresantami z grupy SSRI lub SNRI. Obejmują najczęściej osłabione czucie w okolicach narządów płciowych, spadek libido i słabszy orgazm. Część osób z czasem odczuwa poprawę, ale nie da się przewidzieć, u kogo i kiedy.
Przykład: osoba po trzydziestce odstawiła sertralinę kilka miesięcy temu. Nastrój jest stabilny, ale libido nie wróciło, dotyk jest jakby przytłumiony, a radość i wzruszenie są słabsze niż kiedyś. Lekarz mówi, że to pewnie depresja albo stres. Ona czuje, że to coś innego, bo przed lekami tak nie było.
Jeśli rozpoznajesz w tym siebie, pewnie szukasz nazwy dla tego stanu i odpowiedzi na pytanie, czy minie. Ten poradnik zbiera to, co wiadomo o PSSD z opublikowanych kryteriów diagnostycznych, stanowiska Europejskiej Agencji Leków i badań. Napięcie tematu jest takie: PSSD jest coraz szerzej uznawane, ale nadal słabo zbadane, więc wiele pytań pozostaje bez pewnej odpowiedzi.
Chcesz lepiej zrozumieć odstawianie leków? Porozmawiaj ze mną o tym, jak wygląda wsparcie i edukacja o taperingu. Umów bezpłatną rozmowę wstępną.
Czym jest PSSD?
Zaburzenia seksualne są częstym skutkiem ubocznym antydepresantów w trakcie leczenia i zwykle ustępują po ich odstawieniu. O PSSD mówi się wtedy, gdy nie ustępują. W 2022 r. międzynarodowy zespół ekspertów pod kierunkiem Davida Healy’ego opublikował w International Journal of Risk & Safety in Medicine pierwsze kryteria diagnostyczne tego stanu.
Kryteria diagnostyczne PSSD
Według Healy’ego i wsp. (2022) do rozpoznania PSSD potrzebne są dwa warunki konieczne:
- Wcześniejsze leczenie: przyjmowanie leku hamującego wychwyt zwrotny serotoniny (SSRI, SNRI lub innego leku o takim działaniu).
- Trwała zmiana czucia: utrzymująca się po zakończeniu leczenia zmiana czucia dotyku lub czucia seksualnego w okolicach narządów płciowych.
Kryteria wymieniają też objawy dodatkowe: trwały spadek lub utratę popędu seksualnego, zaburzenia erekcji u mężczyzn oraz brak orgazmu albo słabsze odczuwanie przyjemności w czasie orgazmu. Problem powinien trwać co najmniej 3 miesiące po odstawieniu leku. Nie powinno być dowodów, że podobne zaburzenia istniały przed leczeniem, ani innej choroby, leku czy substancji, które mogłyby je wyjaśnić.
Autorzy podkreślają, że PSSD może mieć różne nasilenie. Jeśli po odstawieniu leku funkcje seksualne poprawiły się, ale nie wróciły do stanu sprzed leczenia, to również może być PSSD.
Objawy PSSD
Healy i Mangin (2024) opisują jako najczęstsze objawy PSSD zdrętwienie narządów płciowych, słaby orgazm bez przyjemności, utratę libido i zaburzenia erekcji. Część osób opisuje czucie przypominające znieczulenie, a część to, że dotyk w okolicach intymnych jest odczuwany jak dotyk dowolnej innej części ciała.
Objawy seksualne
- Zmiana czucia: osłabione lub zniesione czucie w okolicach narządów płciowych.
- Libido: spadek lub brak popędu seksualnego.
- Orgazm: trudność z osiągnięciem orgazmu albo orgazm bez odczuwania przyjemności.
- U mężczyzn: zaburzenia erekcji, osłabione lub brak nocnych erekcji.
- U kobiet: zmniejszone nawilżenie pochwy.
- Inne: słabsze czucie brodawek sutkowych.
Objawy pozaseksualne
Kryteria z 2022 r. wymieniają też objawy, które mogą towarzyszyć zaburzeniom seksualnym: stępienie emocji, depersonalizację, zmiany innych zmysłów (skóry, węchu, smaku lub wzroku) oraz problemy poznawcze. Stępienie emocji i odrętwienie narządów płciowych często występują razem. Jeśli dominuje u Ciebie brak radości i przyjemności, przeczytaj także tekst o anhedonii po sertralinie.
Skutki uboczne w trakcie leczenia a PSSD
Zaburzenia seksualne w czasie przyjmowania leku są dobrze znane i opisane w ulotkach. Więcej o nich znajdziesz w tekstach o skutkach ubocznych sertraliny w sferze seksualnej i o zaburzeniach seksualnych przy escitalopramie. Według kryteriów Healy’ego i wsp. objawy, które utrzymują się kilka dni lub tygodni po odstawieniu, mogą być jeszcze zwykłym przejściowym skutkiem leku. Gdy trwają co najmniej 3 miesiące, bardziej prawdopodobne jest PSSD.
| Cecha | Skutki uboczne w trakcie leczenia | PSSD |
|---|---|---|
| Kiedy występują | w czasie przyjmowania leku | utrzymują się lub pojawiają po odstawieniu |
| Czas trwania po odstawieniu | zwykle ustępują w ciągu dni lub tygodni | co najmniej 3 miesiące, czasem dłużej |
| Typowe objawy | spadek libido, opóźniony orgazm, zaburzenia erekcji | jak obok, a przede wszystkim zmiana czucia w okolicach narządów płciowych |
Źródło: Healy i wsp. (2022).
Co wiadomo o przyczynach PSSD?
Przyczyny PSSD nie są poznane. Przegląd Chinchilli Alfaro i wsp. (2022), obejmujący 33 publikacje i 86 zgłoszeń do holenderskiego centrum monitorowania działań niepożądanych leków, podsumowuje, że o mechanizmach wiadomo niewiele. W literaturze pojawia się kilka hipotez, ale żadna nie została potwierdzona.
- Zmiany w układzie serotoninowym: trwałe zmiany wrażliwości receptorów serotoninowych, zwłaszcza 5-HT1A (Klaas i wsp., 2023).
- Neurosteroidy: zmiany w wytwarzaniu substancji, które regulują pracę układu nerwowego, w tym allopregnanolonu (Klaas i wsp., 2023; Xie i wsp., 2026).
- Zmiany epigenetyczne: trwałe zmiany w działaniu genów pod wpływem leku, opisywane jako hipoteza w przeglądzie Xie i wsp. (2026).
- Nerwy obwodowe: w małym opisie przypadków Stachelek i wsp. (2025) wykryli u dwóch z trzech pacjentów cechy uszkodzenia drobnych włókien nerwowych.
Warto znać jedno ważne zastrzeżenie: PSSD nie jest objawem depresji. Kryteria z 2022 r. zaznaczają, że żadne zaburzenie psychiczne nie powoduje odrętwienia narządów płciowych, a choroba psychiczna nie wyklucza rozpoznania PSSD.
Co mówią instytucje: ostrzeżenie Europejskiej Agencji Leków
W maju 2019 r. Komitet ds. Oceny Ryzyka w ramach Nadzoru nad Bezpieczeństwem Farmakoterapii (PRAC) Europejskiej Agencji Leków zalecił dopisanie do charakterystyk leków z grupy SSRI i SNRI informacji o długotrwałych zaburzeniach seksualnych. Takie zdanie znajduje się dziś w polskich charakterystykach tych leków, na przykład escitalopramu: „Zgłaszano przypadki długotrwałych zaburzeń czynności seksualnych, w których objawy utrzymywały się pomimo przerwania stosowania SSRI i (lub) SNRI”.
Zalecenie obejmuje SSRI (citalopram, escitalopram, fluoksetynę, fluwoksaminę, paroksetynę i sertralinę) oraz SNRI (desvenlafaksynę, duloksetynę, milnacipran i wenlafaksynę). Ocena obejmowała też klomipraminę i wortioksetynę, ale zalecenie zmiany charakterystyk ich nie dotyczy.
Jak często występuje PSSD?
Tego nie wiadomo dokładnie. Healy i Mangin (2024) wskazują, że wiarygodne oszacowanie utrudnia wstyd przed rozmową o seksualności, brak wiedzy lekarzy i to, że wiele osób nie łączy objawów z wcześniejszym leczeniem. Pierwsze próby oszacowania dają różne wyniki:
- Izrael: Ben-Sheetrit i wsp. (2023) w 19-letniej analizie danych 12 302 mężczyzn oszacowali ryzyko trwałych zaburzeń erekcji po lekach serotoninowych na 1 na 216 leczonych (0,46%).
- USA i Kanada: Pirani i wsp. (2024) w ankiecie wśród młodych osób LGBTQ+ stwierdzili trwałe osłabienie czucia narządów płciowych u 13,2% osób, które przyjmowały antydepresanty, i u 0,9% osób przyjmujących inne leki psychiatryczne.
Obie prace mają ograniczenia: pierwsza mierzy tylko zaburzenia erekcji u mężczyzn, druga opiera się na samoocenie w wybranej grupie. Pokazują jednak, że PSSD nie jest zjawiskiem wyjątkowo rzadkim, jak sądzono wcześniej.
Czy PSSD mija?
Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi. Kryteria Healy’ego i wsp. (2022) nie podają górnej granicy czasu trwania, bo opisano przypadki trwające miesiące, lata, a nawet ponad dwie dekady. W holenderskim zbiorze zgłoszeń najdłuższy przypadek trwał 23 lata.
Jednocześnie badania opisują głównie osoby, u których objawy się utrzymują, bo to one zgłaszają się do badaczy i centrów monitorowania leków. Osoby, u których objawy z czasem ustąpiły, rzadziej trafiają do takich zbiorów. Dlatego dane o długim trwaniu PSSD nie mówią, jaka część osób zdrowieje.
Leczenie PSSD
Nie ma zarejestrowanego leczenia PSSD. Chinchilla Alfaro i wsp. (2022) podsumowują, że skuteczne leczenie nie istnieje. Przegląd Xie i wsp. (2026) wymienia wstępne obserwacje dotyczące niektórych leków stosowanych poza wskazaniami i terapii laserowej o niskiej mocy, ale bez badań, które potwierdzałyby ich skuteczność. Stachelek i wsp. (2025) opisali u trzech mężczyzn częściową poprawę po zabiegach na nerwy obwodowe, choć objawy nadal mocno im dokuczały.
Czy da się zmniejszyć ryzyko
Nie ma badań, które pokazywałyby, że jakiś sposób odstawiania chroni przed PSSD. Niezależnie od tego zbyt szybkie odstawienie zwiększa ryzyko innych objawów odstawiennych, dlatego sposób zmniejszania dawki ustala się z lekarzem. O zasadzie stopniowej redukcji przeczytasz w poradniku o taperingu hiperbolicznym.
Tomasz Starczewski, autor tego bloga, opisał własny powrót do zdrowia po przewlekłym zespole odstawiennym i PSSD we wpisie co pomogło i co przeszkodziło w powrocie do zdrowia po odstawieniu antydepresantów. To jedna historia, a nie dowód na to, jak przebiega PSSD u wszystkich, ale dla wielu osób jest ważnym punktem odniesienia. Więcej o autorze znajdziesz na stronie o mnie.
Jak rozmawiać z lekarzem o PSSD
Badanie jakościowe Rice i wsp. (2025) pokazało, że osoby z PSSD często spotykają się z brakiem wiedzy lub niedowierzaniem ze strony personelu medycznego, co pogłębia poczucie osamotnienia. Do rozmowy warto się przygotować.
- Zapisz przebieg: kiedy brałeś lub brałaś lek, kiedy go odstawiłeś lub odstawiłaś i kiedy pojawiły się objawy.
- Opisz stan sprzed leczenia: kryteria wymagają, by podobnych zaburzeń nie było przed lekiem.
- Nazwij objawy dokładnie: zmiana czucia w okolicach narządów płciowych to najważniejszy objaw przy rozpoznaniu.
- Pokaż źródła: zdanie z charakterystyki leku i kryteria z 2022 r. pomagają w rozmowie.
- Zapytaj o inne przyczyny: lekarz może zlecić badania, żeby wykluczyć problemy hormonalne, naczyniowe lub neurologiczne.
- Zgłoś działanie niepożądane: w Polsce można to zrobić samodzielnie w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych.
Gdzie szukać wsparcia
Dla wielu osób z PSSD ważna jest możliwość rozmowy z kimś, kto rozumie ten stan. Pomocna może być grupa wsparcia dla osób odstawiających antydepresanty. Jeśli PSSD idzie w parze z innymi objawami trwającymi miesiącami, przeczytaj też tekst o przewlekłym zespole odstawiennym.
Jeśli poczucie beznadziei staje się trudne do zniesienia albo pojawiają się myśli samobójcze, skontaktuj się od razu z lekarzem, zadzwoń pod 116 123 (Telefon Zaufania) lub 800 70 2222 (Centrum Wsparcia), a w nagłym zagrożeniu pod 112.
Najczęściej zadawane pytania
Czy PSSD jest uznaną diagnozą?
PSSD ma opublikowane w 2022 r. kryteria diagnostyczne i własny kod w słowniku MedDRA, którego regulatorzy jeszcze nie przyjęli (Healy i Mangin, 2024). Europejska Agencja Leków doprowadziła też do wpisania długotrwałych zaburzeń seksualnych do charakterystyk leków SSRI i SNRI.
Po jakim czasie od odstawienia można mówić o PSSD?
Według kryteriów Healy’ego i wsp. zaburzenia powinny trwać co najmniej 3 miesiące po odstawieniu leku. Objawy krótsze mogą być jeszcze przejściowym skutkiem leczenia, które zwykle ustępuje samo.
Czy PSSD może pojawić się dopiero po odstawieniu leku?
Tak. Autorzy kryteriów opisują, że czasem zaburzenia pojawiają się dopiero po odstawieniu albo łagodne objawy z okresu leczenia nasilają się po zakończeniu przyjmowania leku.
Czy PSSD dotyczy tylko mężczyzn?
Nie. PSSD występuje u kobiet i u mężczyzn. Wspólne są zmiana czucia, spadek libido i słabszy orgazm. U mężczyzn dochodzą zaburzenia erekcji, a u kobiet zmniejszone nawilżenie pochwy.
Czy PSSD może wystąpić po krótkim leczeniu?
Kryteria z 2022 r. wskazują, że PSSD może pojawić się nawet po kilku dniach lub tygodniach przyjmowania leku. Nie wiadomo jednak, od czego zależy, u kogo się rozwinie.
Czy powrót do leku leczy PSSD?
Nie ma badań, które by to potwierdzały. Decyzja o ponownym włączeniu antydepresantu zależy od wielu czynników, w tym od stanu psychicznego, i zawsze należy ją podjąć z lekarzem.
Czy stępienie emocji po antydepresantach to też PSSD?
Stępienie emocji jest wymienione w kryteriach jako możliwy objaw towarzyszący PSSD. Do rozpoznania potrzebna jest jednak zmiana czucia w okolicach narządów płciowych. Samo stępienie emocji może mieć też inne przyczyny.
Podsumowanie
PSSD przestało być stanem, o którym mówią tylko pacjenci. Ma opublikowane kryteria diagnostyczne i ostrzeżenie w charakterystykach leków. Nadal jednak nie wiadomo, co je powoduje, jak często występuje i od czego zależy poprawa.
Jeśli podejrzewasz u siebie PSSD, zapisz przebieg leczenia i objawów, porozmawiaj z lekarzem i poszukaj kontaktu z osobami, które rozumieją ten stan. Brak pewnych odpowiedzi nie oznacza braku nadziei, tylko to, że badania dopiero nadrabiają zaległości.
Zmagasz się z PSSD? Protracted Withdrawal może pomóc
Protracted Withdrawal wspiera osoby, które odstawiają antydepresanty razem z lekarzem prowadzącym albo mierzą się z objawami po odstawieniu, w tym z PSSD. Wsparcie obejmuje edukację, pomoc w uporządkowaniu przebiegu objawów i przygotowanie do rozmowy z lekarzem. Szczegóły opisuje strona jak działa wsparcie przy odstawianiu leków, a dostępne programy cennik.
Materiały wideo o odstawianiu leków i zdrowieniu znajdziesz na kanale YouTube Przetrwać Antydepresanty.
Chcesz lepiej zrozumieć odstawianie leków?
Porozmawiaj ze mną o tym, jak wygląda wsparcie i edukacja o taperingu.
Treść ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Decyzje dotyczące leków podejmuj zawsze razem z lekarzem prowadzącym. W nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia zadzwoń pod numer 112. Wsparcie w kryzysie: Telefon Zaufania 116 123, Centrum Wsparcia 800 70 2222.
Źródła
- Ben-Sheetrit, J., Hermon, Y., Birkenfeld, S., Gutman, Y., Csoka, A. B., & Toren, P. (2023). Estimating the risk of irreversible post-SSRI sexual dysfunction (PSSD) due to serotonergic antidepressants. Annals of General Psychiatry, 22(1), 15. https://doi.org/10.1186/s12991-023-00447-0
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Betesda (escitalopram), 20 mg/ml, krople doustne, roztwór. (b.d.). https://receptomat.pl/wp-content/uploads/2024/08/Betesda-charakterystyka-produktu-leczniczego-chpl.pdf
- Chinchilla Alfaro, K., van Hunsel, F., & Ekhart, C. (2022). Persistent sexual dysfunction after SSRI withdrawal: A scoping review and presentation of 86 cases from the Netherlands. Expert Opinion on Drug Safety, 21(4), 553-561. https://doi.org/10.1080/14740338.2022.2007883
- European Medicines Agency. (2019). New product information wording: Extracts from PRAC recommendations on signals adopted at the 13-16 May 2019 PRAC. https://www.ema.europa.eu/en/documents/other/new-product-information-wording-extracts-prac-recommendations-signals-adopted-13-16-may-2019-prac_en.pdf
- Healy, D., Bahrick, A., Bak, M., Barbato, A., Calabrò, R. S., Chubak, B. M., i wsp. (2022). Diagnostic criteria for enduring sexual dysfunction after treatment with antidepressants, finasteride and isotretinoin. International Journal of Risk & Safety in Medicine, 33(1), 65-76. https://doi.org/10.3233/JRS-210023
- Healy, D., & Mangin, D. (2024). Post-SSRI sexual dysfunction: Barriers to quantifying incidence and prevalence. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 33, e40. https://doi.org/10.1017/S2045796024000441
- Klaas, S., Siva, J. B., Bak, M., Govers, M., & Schreiber, R. (2023). The pathophysiology of post SSRI sexual dysfunction: Lessons from a case study. Biomedicine & Pharmacotherapy, 161, 114166. https://doi.org/10.1016/j.biopha.2022.114166
- Pirani, Y., Delgado-Ron, J. A., Marinho, P., Gupta, A., Grey, E., Watt, S., MacKinnon, K. R., & Salway, T. (2025). Frequency of self-reported persistent post-treatment genital hypoesthesia among past antidepressant users. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 60(7), 1771-1779. https://doi.org/10.1007/s00127-024-02769-0
- Rice, E. E., Kleinplatz, P. J., Richardson, H. M., DiCaita, H., D’souza, K., Charest, M., & Rosen, L. (2025). Understanding the experiences of people with post-SSRI sexual dysfunction. Journal of Sex & Marital Therapy, 51(5), 447-461. https://doi.org/10.1080/0092623X.2025.2495959
- Stachelek, J., Zwaans, B. M. M., Shtein, R., & Peters, K. M. (2025). Insights into the peripheral nature of persistent sexual dysfunction associated with post-finasteride, post-SSRI and post-accutane syndromes. International Urology and Nephrology, 57(8), 2387-2394. https://doi.org/10.1007/s11255-025-04373-w
- Xie, M., Huang, P., Wang, S., Ma, J., Zeng, Y., & Sun, J. (2026). Post-SSRI sexual dysfunction (PSSD): A comprehensive review of epidemiology, pathophysiology, and clinical management. International Journal of Risk & Safety in Medicine, 37(4), 504-510. https://doi.org/10.1177/09246479261468499
