Jeśli chodzi o stopniowe odstawianie antydepresantów i benzodiazepin, ludzie najczęściej korzystają z kilku podejść. Jedną z dobrze znanych technik jest metoda Ashton, stosowana głównie przy benzodiazepinach. Inną popularną strategią jest metoda „redukcji o 10%”, w której dawkę obniża się o 10% poprzedniej ilości. Często korzystają z niej osoby odstawiające duloksetynę (Cymbalta) i inne antydepresanty. Od niedawna stosuje się też metodę zwaną taperingiem hiperbolicznym.
Zasady stopniowej redukcji wyjaśnia poradnik o taperingu hiperbolicznym antydepresantów, a o benzodiazepinach więcej przeczytasz w tekście o odstawieniu benzodiazepin i długoterminowym zdrowieniu.
Krótko omówię każdą z metod i opowiem, jak sam zalecam prowadzić ludzi przez odstawianie.
Popularne metody odstawiania
Wczesna wersja metody Ashton zakłada dość prostą, liniową redukcję: na przykład osoba przyjmująca diazepam (Valium) zmniejsza dawkę co tydzień o tę samą niewielką ilość, aż całkowicie odstawi lek. Późniejsze wersje zalecają zwolnienie tempa pod koniec odstawiania, co moim zdaniem ma dużo sensu. Metoda 10% polega na tym, że liczysz 10% aktualnej dawki i zmniejszasz ją o tę ilość, a przy kolejnej redukcji liczysz 10% od nowej, niższej dawki i tak dalej, więc kolejne kroki są coraz mniejsze.
Tapering hiperboliczny opiera się na tym, w jakim stopniu lek zajmuje receptory w mózgu przy różnych dawkach. Przy wysokich dawkach duże redukcje powodują tylko niewielkie zmiany w zajęciu receptorów, ale przy bardzo niskich dawkach nawet drobne obniżki mogą znacząco wpłynąć na wiązanie z receptorami. Na przykład w przypadku fluoksetyny (Prozac) ta sama ilość odjęta od wysokiej dawki może tylko nieznacznie zmniejszyć zajęcie receptorów, a odjęta od bardzo niskiej dawki może wywołać dużo większą zmianę.
Oznacza to, że przy wysokich dawkach można redukować szybciej, ale zbliżając się do najniższych dawek, trzeba wyraźnie zwolnić.
Którą metodę wybrać?
Którą metodę wybrać? Najbezpieczniejsza jest zwykle redukcja o 10%, potem tapering hiperboliczny, a najmniej ostrożny jest liniowy tapering według Ashton. Osobiście wolę łączyć elementy wszystkich tych podejść: zwykle zaczynam od redukcji o 5–10%, a potem trzymam się kilku kluczowych zasad.
Zasady, którymi się kieruję
Najważniejszą zasadą jest obserwowanie poziomu funkcjonowania danej osoby. Nawet jeśli ktoś zmaga się z długotrwałym zespołem odstawiennym i poważnymi trudnościami, ma swój punkt odniesienia, czyli to, co jest w stanie robić na co dzień. Po każdej redukcji dawki sprawdzam w kolejnych tygodniach, czy nadal radzi sobie ze zwykłymi zadaniami, takimi jak gotowanie czy opieka nad dziećmi. Jeśli tak, kontynuujemy odstawianie w tym tempie. Jeśli nie, zwalniam. Czasem, gdy objawy są nasilone, wracam nawet do poprzedniej dawki albo zmniejszam wielkość każdego kroku, żeby proces był łatwiejszy do udźwignięcia.
Bardzo ważny jest też odstęp między redukcjami. Zwykle dobrze sprawdza się odczekanie od 2 do 4 tygodni między kolejnymi obniżkami i nigdy nie zalecam redukowania częściej niż co 2 tygodnie przy metodzie „zmniejsz i utrzymaj”. Najlepiej, żeby przed kolejną redukcją ktoś wrócił do swojego punktu odniesienia przynajmniej na tydzień. Jeśli powrót do równowagi trwa dłużej, harmonogram odstawiania odpowiednio się wydłuża.
Uważnie obserwując reakcje organizmu, większość osób znajduje właściwe tempo odstawiania. Zwykle przy wyższych dawkach możliwe są większe redukcje, ale wraz z obniżaniem dawki tempo musi wyraźnie zwolnić.
Mikrotapering
Istnieje też tzw. mikrotapering, płynny albo suchy, w którym redukcje odbywają się codziennie lub co kilka dni zamiast co kilka tygodni. To podejście jest dla osób bardzo wrażliwych, które odczuwają objawy nawet przy bardzo małych obniżkach (rzędu 2–5%). Zamiast odjąć całą zaplanowaną ilość naraz, rozkłada się ją na drobne dzienne porcje w ciągu miesiąca, żeby organizm mógł łagodniej się dostosować.
Obliczenia bywają skomplikowane, ale można uzyskać pomoc w ramach konsultacji, a w takich przypadkach zalecam mikrotapering.
Przyjmujesz oba leki? Zmieniaj jeden naraz
Wiele osób trafia do mnie, przyjmując jednocześnie antydepresant i benzodiazepinę. Większość zaleceń dotyczących odstawiania, w tym Podręcznik Ashton, sugeruje zmienianie jednego leku naraz. Jeśli zmniejszasz oba jednocześnie i pojawiają się objawy, nie da się stwierdzić, który lek je wywołuje, a dużo trudniej zdecydować, co dostosować.
Od którego leku zacząć, to decyzja twoja i twojego lekarza i nie ma tu jednej reguły. Często bierze się pod uwagę, który lek powoduje więcej skutków ubocznych, jak długo przyjmujesz każdy z nich, jak stabilnie się teraz czujesz i czy jeden z leków nie został dodany, żeby łagodzić skutki uboczne drugiego.
Dlaczego benzodiazepiny wymagają szczególnej ostrożności
Nagłe odstawienie benzodiazepiny może być niebezpieczne. Gwałtowne przerwanie przyjmowania może wywołać ciężkie reakcje odstawienne, w tym napady drgawkowe. W 2020 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) nakazała zaktualizowanie ostrzeżenia w ramce dla całej grupy benzodiazepin w zakresie ryzyka uzależnienia i objawów odstawiennych.
Przy benzodiazepinach krótko działających niektórzy zauważają też objawy między dawkami, gdy stężenie leku we krwi spada. Podręcznik Ashton opisuje zamianę benzodiazepiny krótko działającej na dłużej działającą, np. diazepam, przed rozpoczęciem odstawiania, żeby stężenie było bardziej stabilne. Czy to ma sens w twoim przypadku, może zdecydować i zorganizować tylko twój lekarz.
Sygnały, że tempo może być zbyt szybkie
Niezależnie od metody organizm daje ci informację zwrotną. Porozmawiaj z lekarzem o utrzymaniu obecnej dawki, jeśli zauważysz, że:
- po redukcji pojawiają się nowe objawy, które nie ustępują w kolejnych tygodniach,
- spada twoja zdolność radzenia sobie z codziennymi zadaniami, takimi jak praca, gotowanie czy opieka nad dziećmi,
- twój sen wyraźnie się pogarsza,
- lęk albo obniżony nastrój narastają do poziomu, który wydaje się niebezpieczny.
Jeśli masz myśli o zrobieniu sobie krzywdy, natychmiast szukaj pomocy: w Polsce zadzwoń pod numer 116 123 (Telefon Zaufania dla Dorosłych) albo 112.
Ogólne zasady opisuje tekst o bezpiecznych strategiach odstawiania antydepresantów i omówienie przewlekłego zespołu odstawiennego. Jeśli chcesz wsparcia przy odstawianiu obu leków, przeczytaj, jak działa wsparcie w odstawianiu.
Źródła
- Ashton CH. Benzodiazepines: How They Work and How to Withdraw (The Ashton Manual), 2002.
- U.S. Food and Drug Administration. FDA requiring Boxed Warning updated to improve safe use of benzodiazepine drug class, 2020.
- Lader M. Benzodiazepines revisited: will we ever learn? Addiction, 2011.
- Horowitz MA, Taylor D. Tapering of SSRI treatment to mitigate withdrawal symptoms. The Lancet Psychiatry, 2019.
- NICE. Medicines associated with dependence or withdrawal symptoms: safe prescribing and withdrawal management for adults (NG215), 2022.
